Izdvojena odelenja:                        Pertate     Cekavica    Veliko Vojlovce   Lugare
 

            VIŠE OD JEDNOG VEKA ŠKOLE U BOŠNJACU

          Bošnjace kao središnje selo plodne Donje Jablanice potiče iz srednjovekovne Srbije. Sudeći prema nekim izvorima selo je postojalo pre dolaska Turaka, kao, uostalom, i mnoga druga sela u leskovačkoj kotlini. U defterima o popisu stanovništva iz 1516. godine i 1580. godine selo je imalo 20, odnosno 31 kuću.

          Legenda o nastanku sela upućuje da su prvi stanovnici bili iz Bosne. Jovan V. Jovanović, koji je u nauci dao zapažena etnografsko-sociološka istraživanja piše: ''Očigledno je da su selo zaselili doseljenici iz Bosne, možda rudari dovedeni od kralja Milutina. Lokalitet Kopaci u ataru sela ukazuje na mogućnost vadjenja rude. Kako je u Srbiju dolazio veliki broj rudara - Sasa (Sisina) iz Bosne, ova moja pretpostavka'', kaže Jovanović, ''može biti veoma blizu istorijskim činjenicama. Bilo bi vrlo interesantno usmeriti istraživanja u tom pravcu, utoliko pre što se Donja Jablanica graniči sa Pustom Rekom i Gornjom Jablanicom koje su zone bile u srpskoj srednjovekovnoj državi obeležene kao rudarske. Na oko 30km na zapadu od Bošnjaka leži Rudna planina, zatim Slišanski andezitski basen i najzad Radan koji je toponim vrlo moguće postao od Rudana (Rudne planine).

          O dugoj istoriji sela potvrđuju srednjovekovni ostaci nađeni u njegovom ataru na mestu zvanom ''Selište'', kao i otkriveni ostaci manastira Vojlovice u prostoru koje zahvata selo Veliko Vojlovce, čiji su, inače, kaluđeri izbegli ispred Turaka i kod Pančeva osnovali istoimeni manastir.

          Zaseljeno na aluvijumu i u neposrednoj blizini donjeg toka reke Jablanice, Bošnjace je u tursko vreme , po slikovitim rečima Dragoljuba Trajkovića, autora zapaženih studija iz prošlosti leskovačke okoline, ''bilo srpsko selo na mrtvoj straži pred bezobzirnim nadiranjem arnautskih pojedinaca, koji su na to bili podsticani od strane feudalnih činilaca svoga plemena, a pod blagonaklonim posmatranjem predstavnika turskih vlasti, odnosno pojedinih turskih begova i aga. Po predanju, selo za vreme Turaka nije imalo gospodara, već je, odričući mu poslušnost, bilo slobodno. Docnije, upravo odmah po oslobodjenu od Turaka 1877/1878. godine, Bošnjace pominje Mita Rakić koji prolazi ovim krajevima.

          U svakom slučaju, Bošnjace je od samog početka najveće naselje u Jablanici. Prema nekim izvorima, 1858. godine imalo je 60 kuća, 1883. 135, poreskih glava 1899. godine imalo je 95 kuća (Lebane je u to vreme imalo 37 kuća). Po oslobodjenju od Turaka postaje sedište jablaničkog sreza koji se nalazio u sastavu okruga topličkog.

          Kao opštinsko mesto leskovačke nahije na području ''uprave oslobođenih predela'' 1877/78. godine imalo je svog predsednika suda, dva člana suda i 11 odbornika i predstavljalo je upravni i, videćemo, prosvetni centar. U vreme otvaranja škole selo Bošnjace je, i čitavo šire područje na periferiji nezavisne srpske države, izrazito pasivno naselje, kraj, po rečima poznatog učitelja Josifa Kostića, ''prostoćom pokriven''. Zabeleženo je da u srezu jablaničkom 1878. godine, od 9909 stanovnika svega sedam muškaraca čitalo i pisalo. Inače, selo se pre više od 100 godina nalazilo zapadno od crkve Svete Petke, o čemu govori mesto koje se i danas zove staro selo. Do preseljenja je kažu došlo zbog neke bolesti i narodnog verovanja da selo ne treba da bude iza crkve, već ispred nje.

          Danas selo broji preko 600 domaćinstava i oko 2400 stanovnika. Predstavlja, moglo bi se reći, moderno naselje koje, po mnogo čemu, ima obeležja urbanog. Atar sela obuhvata 1500 hektara, a njegovi žitelji, koji čine etičku celinu, bave se pretežno poljoprivredom u širem smislu reči, za razliku od ranijih vremena kada su mahom sejali pšenicu, kukuruz i konoplju kao industrijsku biljku.

          Otvaranje škole u Bošnjacu poklapa se sa oslobodjenjem od Turaka. Selo je, medjutim, imalo školu i pre oslobodjenja, svakako, shodno zakonu o ustrojstvu osnovnih škola od 11.09.1863. godine, kojim se odredjuje da se ''osnovne škole sastoje po selima iz 3 ili 4 razreda''.

          O tome, a usled nedostatka pouzdanih izvora, saznajemo iz izveštaja od juna 1878. godine, u kome, pored ostalog, stoji da je za vreme turske vladavine na teritoriji Leskovca i leskovačke nahije bilo 6 škola - s tim što škola u Bošnjacu ne radi ''već od pre 10 godina''. Selo Bošnjace, kaže se, pripada školi u Turekovcu.

          Dr Vladimir Stojančević, takođe, ističe da je neposredno pre oslobođenja od Turaka bilo više škola. Pozivajući se na službeni izveštaj ''Vojne uprave leskovačke'' iz 1877/78. godine navodi medju drugim i školu u Bošnjacu. Po njemu, bošnjačka škola je, kao i mnoge druge, ''crkvenog tipa'' za razliku, na primer od leskovačke i vlasotinačke koje su imale usaglašen nastavni program sa školama u Srbiji severno od Aleksinca, gde se i nalazila srpsko-turska granica. Sergije Dimitrijević medjutim ne pominje školu u Bošnjacu. U ovim krajevima, piše Dimitrijević, za vreme turske vladavine postojale su škole u Leskovcu, Vlasotincu, Konopnici, Ruplju, Crvenoj Jabuci, Bonjincu i Kruševici, tkzv. škole manastirskog tipa bile su u Jašunji, Grdanici, Pečenjevcu, Bunuškom Čifluku i Turekovcu.

          Prema letopiscu Vladi Andrejeviću, svešteniku bošnjačke crkve, prva škola u Bošnjacu datira od 1860. godine, (negde 1850.), kada je, uz crkvu, sagradjen prvi konak. Prva škola nije bila samostalna ustanova, već crkvena zadužbina ''isto onako kao i u severnoj Srbiji pre njenog oslobodjenja 1804. godine''. Prva škola, dakle, imala je crkveno obeležje. Opet, prema pisanim izvorima zgrada u crkvenoj porti, podignuta 1860. godine, služila je do 1900. godine, za školu i istovremeno za stan učitelja. Budući da se nalazila u crkvenoj kući, kao škola ''manastirskog metoda'' izdržavana je, jamačno, od prihoda crkve i dobrovoljnih prihoda. Treba, inače reći da su se škole sve do oslobodjenja od turske vlasti 9.12.1877. godine, nalazile u crkvenim zgradama ili pored crkve, shodno turskim propisima.

          S obzirom da je prva pisana reč potekla u crkvi, tačnije u zgradi crkvene svojine, valja reći da je crkva bošnjačka dala značajan doprinos za širenje pismenosti na ovom području. Ako je uz to crkva znameniti kulturni spomenik prošlosti Bošnjaca i okolnih sela, onda njena prošlost zaslužuje nekoliko reči. O crkvi pop Vlada Andrejević zabeležio je: ,,Kada je podignuta crkva bošnjačka nezna se, ali po predanju koje postoji u narodu, po konstrukciji, veličini i materijalu od kog je sagrađena, može se reci da je podignuta u drugoj polovini 19 veka, pre pada Novog Brda postajala je, a tada je od Turaka porusena. Docnije, početkom 17 veka obnovljena je, ali su je Turci ponovo porušili kada je Arsenije Čarnojević poveo narod ovog kraja na seobu u Austriju, u Sent Andreju. Posle toga je dugo bila u ruševinama kao i mnogo druge crkve, a možda bi joj bila sudbina da se vise nikad ne čuje molitva u njoj da se za istu nije zauzeo dobar junak i pobožan hrišćanin toga vremena Cvetko Vranovački. On je bio neustrašiv protivnik Turaka i Arnauta i pokrenuo je obnavljanje crkve na taj način što je oko sebe prikupio veći broj pobožnih hrišćana vičnih zidarstvu koji su obnavljanje crkve izvršili i prikupio veci broj mladeži s oružijem koji su sa njime i danju i noću branili rad na crkvi od nekog leskovačkog neprijatelja ''(Cvetko Vranovački, buntovnik i mehandžija rodom je iz Velikog Vojlovca. Bio je vođa jablaničkih ustanika u prvom srpskom ustanku i Karađorđev bimaša koji se digao na Turke sa sedamsto ljudi iz ovoga kraja). Kao jedini hram naroda ovoga kraja crkva je spaljivana i pljačkana, ne samo od Turaka, nego i od bugara kao i od Arnauta koji su, i u godini koja se uzima kao godina formiranja ''državne'' škole u Bošnjacu, uveliko otimali njive po Kosovu i Tetovskoj oblasti i zatirali kuce po staroj Srbiji. škola je kasnije preseljena iz crkvenog konaka u novu zgradu. Trebješanin piše: ''Bošnjacku školu izbacio je iz crkvenog dvorišta sveštenik koji je na zgradi skinuo krov'' .škola je, prema hroničaru, tada prešla u selo u privatnu zgradu.

          Zvanično, škola u Bošnjacu datira posle 1878.godine kada prestaje da dejstvuje Turska administrativna i politička organizacija, i kada, istovremeno, srpska Vrhovna komanda i u ovim novooslobođenim krajevima državno-pravno i politički izjednačenim sa doratnom kneževinom Srbijom, pristupa organizovanju prve prosvetne službe i crkvene uprave. Bilo je to, u stvari razdoblje kada ministarstvo prosvete propisuje načelo obaveznog školovanja sve odrasle dece oba pola (''Svako dete koje živi u Srbiji, dužno je pohoditi školu, kroz šest godina'').

          Radoš Trebješanin je u svom pomenutom članku napisao: ,,Prema planu ministrovog izaslanika i okružnog načelnika u prokupačkom okrugu imale su se otvoriti škole u školskoj 1879/80 god. u tridesetak mesta. Ministrov izaslanik Miloš S.Milojević je ovaj plan sačinio u dogovoru sa prestavnicima opština i zaenteresovanih naselja. U plan je unosio samo ona naselja u kojima se imaju otvoriti škole, u kojima su meštani i prestavnici opštine izjavili da žele otvaranje škole u svojim mestima...'' . Prema ovom planu, piše Trebješanin, predviđeno je selo Bošnjace za Bošnjačku opštinu. Trebjašenin, pozivajući se na autentične izvore, navodi da je škola predviđena ''U zgradi kod crkve'' (Prema istom planu, predviđena je i Cekavica, s tim da se podigne ''u selu nova zgrada'').

          I pristupilo se ostvarenju plana...

          25.10.1880. godine ondašnji Ministar Prosvete i crkvenih dela poslao je telegram Načelstvu okruga Topličkog '' odobravamo da se u opštini bošnjačkoj otvori škola pošto je opština pripremila sve što je za tu delatnost potrebno... '' - danas se taj datum slavi kao DAN ŠKOLE.(od 2005) 

          Bilo kako bilo, škola u Bošnjacu postaje prva škola jablaničkog sreza, jedna od devet seoskih škola topličkog okruga. Do 1886.godine bila je jedina škola u ovom okrugu. Upoređenja radi škola u Lebanu se otvara 1887. godine-otvaranje škola na teritoriji koju zahvata opština Lebane ide ovim redom: u Slišanu 1892, u Klajicu 1906, u Prekopčelici 1910, u Grgorovcu 1921, u Donjoj Oruglici 1923, u Šumanu 1927, u Buvcu i Donjoj Lipovici 1928, u Šilovu 1929, i tako redom. Na osnovu izveštaja Sime Acimovića, izaslanika školskog nadzornika Ministarstva prosvete, u to vreme učitelja u Kraljevu, godine 1884. bilo je u topličkom okrugu još jedna škola u varošici Kuršumliji i dve u Prokuplju.

          Šta su deca učila u školu? Deca su, u svakom slučaju, poučavana u čitanju časlovica i psaltira, u pisanju na pesku i u računu. U vreme kad su đaci Bošnjaca i okoline išli  u crkveni konak učilo se: Nauka hristijanska, Čitanje, Pisanje, Računanje i Pojanje (Da bi se rekonstruisao ''plan i program'' škole, pod turskom upravom nužno konsultovati odgovarajuce izbore).

          Sadržaj nastave u prvoj školi jablaničkog sreza činile su četiri dominantne discipline: Nastava narodne istorije, Narodna poezije, Račun i Lepo pisanje. U početnom periodu njenoga rada, inače, slobodna Knježevina Srbija propisuje sledece predmete: Katihizis mali, Molitvoslav kratki, Crkvena istorija i slično, ali i svetovne discipline: Gramatika Srpska mala (pored Bukvara, Časlovca) Mali zemljopis, Zemljopis Srbije i Turske, Istorija srpskog naroda, Računica, Pismeni sastav, Prva čitanka...

          Što se tiče prvih učitelja, mislimo na one koji su se rodili u crkvenim dvorištu, ne može se nešto sa tačnošću reći, ali se može prepostaviti da su to bili kaluđeri i sveštenici ili drugi pojedinci i sami nedoučeni i slabo pismeni. Prvi svetovni učitelji bili su nekadašnji učenici leskovačke osnovne škole (ironija je htela da su i sedam decenija docnije, posle završenog drugog svetskog rata, u neki selima Gornje Jablanice prvi učitelji takođe, bili đaci osnovnih škola). U svakom slučaju, problem nastavnog kadra bio je najteži. Vidosava Nikolić Stojačević piše: ''U pogledu prosvete i školstva, u olobođenim predelima zatečeno je vrlo teško stanje. U ovim krajevima u vreme uspostavljanja srpske uprave bio je veoma mali broj pismenih ljudi. Zbog toga je prvih dana po oslobođenju ministar prosvete upućivao u ove krajeve iz Srbije učitelje, sveštenike, đake učiteljskih škola i bogoslovije, koji su prihvatili glavnije administrtivne poslove...?

          ''Organizovanje školske mreže, početak redovnog školovanja i podizanja novih škola započelo je tek sa završetkom rata, 1.marta 1878. godine, kada su demobilisani, na zahtev srpske Vrhovne komande, svi profesori, učitelji i đaci vojnici zbog početka nastave.''

          Zahvaljujući Ljubodragu A. Popoviću otrgnuta su od zaborava imena prvih prosvetitelja bošnjačke škole (u vreme kada je stvorena škola u Bošnjacu u topličkom okrugu bilo je svega učitelja i učiteljica, a trideset sveštenika). Ljubodrag A. Popović, koristeći se, kako sam kaže, podacima iz literature i arhivskih dokumenata koji su mu stajali na raspolaganju, navodi za školu u Bošnjacu sledeće prosvetne radnike:

               Živković Andrija 1882-83,

                   Marić Svetislav 1884-87,

                   Milenković Svetozar 1888-90,

                   Radovanović Sofronije 1891-

                   Katić Mihailo 1892,

                   Lazarević Dimitrije 1893,

                   Stojanović Prokopije 1895-99,

                   Stojanović Trajko 1901,

                   Manojlović Dragutin 1902,

                   Obrenović Jelena 1903,

                   Bjelić Mitar 1908-1914.

          O prvom učitelju Bošnjačke škole Trifun Zonjić kaže: ''Prvi učitelj osamdesetih godina XIX veka bio je Andija Živković rodom iz Jagodine (Svetozarevo). Stanovao je u školskoj zgradi sa majkom i sestrom. Andiju je ''greškom'' ubio sreski načelnik Vlajko Stojanović. Ubistvo se dogodilo u Turekovcu u popovoj kući na Svetog Savu?.

          Dr Vladimir Grujić o drugom učitelju Svetozaru Mariću piše: ''Bošnjačka škola imala je učitelja Svetozara Marića, čiji rad zaslužuje pažnju. Dobro je učio decu pravilnom  govoru, inače u kraju gde se ne govori pravilno književno, odnosno ne upotrebljava književni jezik. Učitelj Marić iscrpio je sav nastavni program i valjano ga obradio. Način predavanja mu je vrlo dobar. Sve znanje iѕ predmeta koje je iznosio učenicima postalo je njihova trajna svojina?.

I sve ostale školske dužnosti svesno je izvršavao. Na vaspitnu stranu polagao je toliko da su mu đaci kao anđelčići'', na svoj način primećuje obradovani školski nadzornik  što je mogo da zatekne takvog učitelja na svojoj reviziji. školski odbor hvali i ponosi se svojim učiteljem?.

          Iz pera dr Grujića saznajemo još o ovom učitelju: ''škola u Bošnjacima imala je učitelja Svetislava Marića koli je radio sa četiri razreda, dakle u nepodeljenoj osnovnoj školi, gde se nalazilo pedeset sedam učenika i učenica. U isto vreme Marić je bio i nastavnik prve godine produžene škole u tom mestu, sa više od jedanaest učenika.

          Nadzornik Đorđe I. Ničić (reč je o izvršenom pregledu škole 19. jula 1887. godine) je uspeh u nižoj osnovnoj školi ocenio sa dobar a u produženoj sa slab, jer u njoj skoro i ništa nije rađeno. Nadzornik je primetio da deca u govoru greše a da učitelj to ne ispravlja na časovima, kao i na ispitu. Ne mali nedostatak sastojao se i u tome što ni u jednom razredu nije predavao o metarskim merama. Školska zgrada je stara kuća, koja može još za izvesno vreme poslužiti. Od učila najviše nedostaju gimnastičke sprave.?

          Dragutin Đorđević, takođe, navodi imena dvojice ''starih učitelja'': Sofronija Radovanovića ''Iz Šopsko-Sofronija Šopčeta'' i Dimitrija Stankovića privatnog učitelja iz susednog sela Pertata. (Učitelja Stankovića Dimitrija ne pominje Ljubodrag A. Popović).

          O učitelju bošnjačke škole Stojanović Prokopiju Trifun Zonjić je zapisao u svojoj knjizi: '' 1893. godine je za učitelja u Bošnjacu Proka A. Stojanović ( 1871- 1939), rodom iz Leskovca. Njegov otac Atanasije bio je rodom iz sela Turekovca. Proka je završio učiteljsku školu u Beogradu 1892. godine i iste godine postavljen je za učitelja u Jelašnici, masurički srez. Već iduće godine postavljen je u Bošnjacu gde je službovao sve do 1900. godine. Posle Bošnjaca  bio je učitelj u D. Konjuvcu, Mrštanu, a od 1911. do 1927. godine u Leskovcu, kada je i penzionisan.

          Proka Stajanović je bio među prvim školovanim učiteljima iz leskovačkog kraja ( . . . )

          Proka  je bio  srednjeg rasta , dobro građen, pravilnih crta, smeđe boje sa izrazito velikim brkovima, posebnom odlikom svoga vremena. Dobre naravi, pravičan, vesele prirode sa puno humora u društvu. Poznat je kao patriota i primeran prosvetni radnik?.

          Trifun Zonjić navodi sećanja Luke K. Stojanovića iz Ćenovca o njegovom učitelju Proki:

          ''Upisao sam se u školu kada je postavljen učitelj Proka. Učili smo u crkvenoj  zgradi kod zvonare. Imali smo kamene tablice i učitelj je mnogo obraćao pažnju o lepom pisanju. Najbolje se sećam deklamacije koje i danas znam napamet. U školu smo išli pre i posle podne. Nadzornik je obilazio školu i to se zvalo polaganje ispita. Proka je bio dobar učitelj i čovek. Obilazio je roditelje i upućivao ih u poljoprivredne radove i higijenu''.  Zonjić navodi sećanje još jednog učenika.

          ''I Josif Spasić iz Cekavice star 83 godine, seća se da je pošao u školu od 11. godine i to kada su mu dedu kaznili što nije išao u školu. Malo je đaka pohađalo školu, iz svih sela bilo je 56. a u mojem razredu 12 učenika. Sećam se gradiva  iz istorije o  Prvom  srpskom ustanku i mešovitih zadataka iz računa. Ženska deca nisu pohađala školu, ali je  četvrti razred polagala u našoj školi kći sreskog načelnika. Tom prilikom je nas troje dobilo knjige kao nagradu. To su bile  Vukove pesme?.

          Pored Luke K. Stojanovića i Josifa Spasića u crkvenoj zgradi kod zvonare učili su još  Todor Jovanović i Blagoje Stojanović iz Togočevca, Petrović Nenad i Stojilković Dušan iz Bošnjaca (po kazivanju Vukašina Stojilkovića iz Bošnjaca), Todor Dodić iz Pertata (prema Dragutinu Đođeviću) i mnogi drugi čija imena nisu zapamćena i zapisana.

          Kao što je rečeno, početkom   dvadesetog veka škola se iselila iz crkvene zgrade i od  tada se nastava izvodila u selu. Nepostoje nikakvi tragovi o izgledu seoske zgrade u kojoj je radila škola za kraće vreme, sve do 1905. godine. Naime, budući da školska zgrada, kao i sve ondašnje zgrade u ovom okrugu, nije odgovarala praavilima o građenju škole pristupilo se izradi nove školske zgrade.

          Godine1905. na samom ulazu u selo levo od puta Leskovac-Lebane podignuta je nova školska zgrada sa dve učionice, hodnikom, kabinetom i nastavničkom kancelarijom. Zgrada je bila sagrađena od tvrdog građevinskog materijala i zahvatala je ukupno 200 metara kvadratnih korisne površine. U školu su dolazila pored bošnjačke dece, i deca iz Pertata, Ćenovca, Malog Vojlovca, Vranovca, Lugara, Ždeglova i Konjina (poslednja dva sela kasnije će pripasti školi u Lebanu). Prema postojećim izvorima,  prvi učitelj koji je učio u novoj zgradi bio je Dimitrije Bjelić. Na mestu učitelja proveo je tu 10 godina. Međutim, prema Ljubodragu A. Popoviću, koji, pozivajući se na ''sistematske podatke iz različitih izvora'' Bjelić Mitar  (Dimitrije)  u Bošnjacu je radio od 1908. do 1914. godine: do 1903. dve godine pre početka rada nove škole bila je učiteljica Obrenović Jelena.

          Trifun  Zonjić, takođe, navodi evociranja Đorđa Jankovića iz Pertata, učenika nove škole: - ''Bio sam  prvi đak u novoj školi. Sa mnom su  išli u školu i Vladimir Denčić (docnije učitelj u Bošnjacu), Josif Marjanović iz V.Vojlovca, Nikola Stojanović iz Ćenovca i dr. Sećam se deklamacije ''Ja sam mali Žarko, ali kao Marko''... Ovo moje deklamovanje izazvalo je smeh kod prisutnih. U školi je bilo oko 50 učenika. Ženska deca nisu išla u školu, sem Jevrosime Stevanović iz Bošnjaca. Ona je imala fizičkih nedostataka i sigurno je zbog toga pohađala školu.''

          Škola je 1915.godine prestala sa radom. Naime, donji deo Jablanice bio je poprište borbi i ustanaka u ratnim 1912-1918 godine, u to vreme u školi je bila smeštena okupatorska vojska (za vreme nemačke okupacije 1941-45 godine škola je radila). Zgrada je podignuta 1905.godine koristila je svojoj nameni skoro pola veka-45 godina, sve do 1961.godine, kada je, zajedno sa dvorištem, ustupljena uz nadoknadu ovdašnjoj zemljoradničkoj zadruzi.

          Po završetku Prvog svetskog rata škola počinje ponovo sa radom. U školu 1919.godine upisuje se 118 đaka, od toga u prvi razred 113, u drugi 4, a u treći 1 đak. Prvi učitelji BOŠNJAČKE NARODNE ŠKOLE (to je pravi naslov) je Budimir D. Švabić. Školski nadzornik 16. juna 1920.godine zapisao je: ''Danas sam izvršio pregled u prvom, drugom i trećem razredu, nastavnički rad je ODLIČAN''.

Škola sada, sa starim i novim delom, raspolaže sa približno 3000m², ima centralno grejanje, vodu i ostalo, dvorište je prostrano i ograđeno i u njemu se nalazi igralište. Škola raspolaže neophodnim očiglednim sredstvima i savremenim računarima kao i skromnim književnim fondom (7500 knjiga). Kroz školu je, od njenog osnivanja do danas, prošlo na desetine hiljada đaka, a danas pokriva područje od devet sela sa oko 9000 stanovnika. Mnogi njeni đaci stekli su najviša znanja, od učitelja, inženjera, lekara, vojnih starešina do velikodostojnika crkvenih.

Danas školu, koja od 1962. godine nosi naziv Osnovna škola ''Radoje Domanović'', čine i četiri područna odeljenja, odnosno četvororazredne škole u Pertatu, Cekavici, Velikom Vojlovcu i Lugaru. Zajedno sa područnim odeljenjima ima oko 600 učenika.

Nastava je u školi stručno zastupljena iz svih predmeta. Kolektiv broji 59 radnika, od toga 42 u nastavi, a 17 radnika čini administrativno tehničko osoblje.

Pri sastavljanju kratkog prikaza škole, koja je u ovom kraju prva zaorala brazdu prosvete, korišćena su neka originalna dokumenta Istorijskog arhiva u Beogradu, knjige i dokumenta kojima raspolaže sama škola i radovi pojedinih istraživača i proučavaoca školskih prilika na ovom terenu.

Nedostatak izvornih spisa, zapisa i beležaka po starim knjgama i arhivama koji se neposredno tiču škole, nadomešteno je u manjoj meri, folklorom, odnosno memoarskom građom. Oskudicu u podacima i građi, ipak, nije mogla da nadoknadi očuvana narodna tradicija ''sve je manje starijih ljudi koji ponešto znaju reći o školi. I upravo pomankanje istoriografske građe, kao i zbog druge slabosti, kojih rad nije lišen'' na primer, nedovoljno rasvetljena pojedina razdoblja, pre svega počeci rada škole, zatim međuratni period i razdoblje uoči samoga rata '' tekst je nepotpun i podložan kritici i izmeni.

Ipak, ovo je pokušaj da se, na nešto sveobuhvatniji način, prikaže bošnjačka škola od prve crkvene zgrade do najnovijeg vremena.

Škola koja je za svoje jedno i po vekovno postojanje, bila jedina luča koja osvetljava put kojim nam je valjalo ići - zaslužuje monografsku prezentaciju na studiozniji i sveobuhvatniji način.

                                                                                                                                                                                                       POCETAK STRANE